Atatürk’ün, tek partili dönemde sağlıklı muhalefet yapılabilmesi için öngördüğü önlemlerden

Cumhuriyet Halk Fırkası Reisi -bütün olaylara rağmen- Büyük Millet Meclisinde bir denetleme cihazı bulundurmak fikrinden vazgeçmiş değildi; memlekette tekrar “normal bir hayat serbestisi” teminine müsait imkân ve şartlar oluşuncaya kadar, icra kuvvetlerinin kontrolünü, bir dereceye kadar olsun, sağlamak üzere, bazı mebusluk yerlerini açık bırakarak, bağımsızların Meclise girmesini kolaylaştırmayı düşünmüş, bu maksatla, bir takım seçim çevrelerinde, Fırka namzetlerini noksan sayıda tespit ve ilan eylemişti.

Zaten daha evvel 15 Nisan 1931 tarihinde Fırka Umumi Katipliği tarafından yayınlanan bir tebliğde de buna işaret edilmişti.

…

Atatürk, seçim beyannâmesi ile beraber, ikinci seçmenlere de aşağıdaki beyannâmeyi yayınlamıştı:

“Cumhuriyet Halk Fırkası’na mensup muhterem ikinci seçmen arkadaşlarıma! Cumhuriyet Halk Fırkası namına bazı seçim çevrelerinde eksik aday göstereceğime dair 15.4.1931 tarihli Başkanlık Divanı kararı, malûmunuz olmuştur. Fırkamız namına adaylarımızı, oylarınıza sunduğum bugün, aynı noktaya değinmeyi uygun gördüm; Fırkamızın millete sunduğu esas noktalar dahilindeki mesai ve faaliyetin bizim fikrimize ve görüşümüze katılmayan milletvekilleri tarafından tahlil ve tenkit edilmesini iltizam ediyoruz. Bundan özellikle beklediğimiz fayda, Fırkamızın candan, vatanperverâne gayretlerinin gösterilmesine, yayılmasına fırsat bulmak ve ekseriya tahrif edilen gerçeklerin iyice anlaşılmasını kolaylaştırmaktır. Yaptığını bilen ve hizmet yolunda tedbirlerine inanan mefkûreciler olarak, kendimizi eleştiriye muhatap kılmayı lüzumlu görüyoruz. Bu sebepledir ki, sizden, Fırkama mensup arkadaşlarımdan, bizim programımıza taraftar olmayan adaylara oy vermeniz gibi ağır bir fedakârlık istedim. Bu fedakârlığın memleket için, Fırkamızdan mebus seçmek vazifeniz kadar mühim bir maksada matuf olduğuna emin olunuz. Başka programdan seçeceğiniz mebuslar için Fırkamın ikinci seçmenlerine dikkat noktası olarak, gösterdiğim nitelik; yalnız laik, Cumhuriyetçi, milliyetçi ve samimi olmaktır. Açık bıraktığım yerler için hiçbir şahsiyet lehinde veya aleyhinde herhangi bir telkinim yoktur ve olmayacaktır; açık yerlere adaylıklarını koyacaklar hakkında, vicdani kanaatinize göre oy vermek özellikle rica ettiğim husustur.

(Atatürk’ten Hatıralar, Hasan Rıza Soyak, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul,1973, C.II, s. 470-471)